ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )

259

مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )

جايگاه پنجره‌هايى در اطراف و سقفى آهنين و برجسته و جداى از اصل ساختمان دارد كه مردم از آن به عنوان سايبان استفاده كنند . فاسى آن را اين چنين توصيف مىكند : خانه‌اى است مربع كه بر بالاى آن گنبد بزرگى قرار دارد و در چهار سمت آن ، به جز سمت جنوب ، پنجره‌هايى آهنين نصب گرديده كه در سمت شمالى آن ، از خارج ، دو حوض وجود دارد و ميان دو حوض ياد شده ، درب سقاخانه قرار گرفته است . در وسط خانه ، حوض بزرگى است كه به وسيله لوله‌اى هوايى ابتدا از زمزم به ديوارهاى خانه آمده و سپس از مجراى زمينى به حوض متصل مىگردد ، به طورى كه آب به صورت فوران از وسط آن به داخل حوض ريخته مىشود . فاسى در دنبالهء سخن خود مىگويد : اين سقاخانه در سال 807 ه . تعمير گرديده است . گويند اين سقاخانه جايى بوده است كه عباس بن عبد المطلب حاجيان را آب مىداده است . فاسى آورده است كه : فاصلهء ميان اين سقاخانه تا حجر الأسود هشتاد ذراع با ذراع آهنى است . ( 7 / 1 56 سانتيمتر ) . ( عكس صفحهء 246 را ملاحظه نماييد . ) ديگر قسمتهاى مسجد الحرام 1 - راهروهاى چهارگانه : علامه شيخ عبد الرحمن در بعضى از نوشتارهاى خود آورده است : راهروهايى كه از مطاف به بيرون مسجد ساخته‌اند ، شامل چهار قسمت بود ؛ نخستين راهرو به سوى باب السلام ، ديگرى به سوى باب الصفا و سوّمى به سوى باب العمره و چهارمى به طرف باب الحزوره بوده است . اين راهروها پس از پوشيده شدن مطاف با مرمر در سال 1003 ه . ايجاد گرديد . 2 - ساعتهاى آفتابى مسجد : ابن ظهيره مىگويد : بر سايبانى كه روى خانهء زمزم ساخته شده ، ساعت آفتابى قرار دارد كه به وسيلهء آن ساعات گذشته و باقىمانده از روز نشان داده مىشود . در ششم ذى الحجه سال 1079 ه . شيخ محمد بن سليمان مغربى ساعت آفتابى در سوى باب السلام قرار داد كه اين ساعت آفتابى بر روى پايه‌هايى به ارتفاع